مطالب

مقاله اي در باب دارو

نوشته شده در حقوق پزشکی

مقدمه

یکی از رسالتهای معاونت آموزش و تحقیقات دادگستری استان اصفهان آموزش همگانی مردم در خصوص مسائل مورد ابتلاء ،به زبان ساده ،شیوا وهمه فهم می باشد که در راستای این مهم به تهیه بروشورهائی در زمینه های مختلف حقوقی اقدام نموده است از جمله این مسائل مبتلا به موضوع دارو و داروفروشان می باشد که دراین مجمل سعی گردیده تمامی مطالب مورد نیاز به زبان ساده ودور از آرایش اصطلاحات حقوقی بیان شود امید است این تلاش اندک چراغ راه هموطنان عزیز قرار گرفته وره توشه ای برای آخرت نگارنده باشد. در این مجموعه کوچک قصد داریم ابتدا پس از شرح حکایت تاریخی در باب دارو و دارو فروشان به تعریف دارو،نحوه تولید دارو،نام دارو،نحوه عملکرد دارو در بدن،،عوارض جانبی داروها،وظایف داروفروشان وسایر مسائل حقوقی مربوط به آنها در قالب پرسش و پاسخ اقدام نمائیم.

«حکایت»

اسرائيل بن زکريا الطيفوري . وي طبيب فتح بن خاقان و در صناعت پزشکي پيشوا و جليل القدر و نزد خلفاء و ملوک سخت ارجمند بود و در خدمت فتح بن خاقان بکارهاي پزشکي اختصاص داشت و از جانب وي مقرري و نعمتهاي بسيار به وی عايد مي شد. متوکل عباسي براي وي ارزش بسياري قائل بود و نسبت به وي اعتماد فراوان داشت و وي را نزد متوکل منزلتي بلند بود

يوسف بن ابراهيم گويد: خبر داد مرا زکريابن الطيفوري که هنگام محاربه بابک خرمي با افشين در لشکرگاه بودم که فرمان داد تعداد همگي تجار و دکاکين و پيشه هر يک از آنان را که در لشکرگاه ميباشند تعيين و صورتي از آنان تنظيم کرده از نظر افشين بگذرانند، و مامورين فرمان برده صورت را حاضر کرده بحضور افشين آوردند، چون شروع به خواندن اسامي آنان شد همين که بنام صيادله (دوافروشان ) رسيدند افشين گفت : يا زکريا ثبت و ضبط اسامي دوافروشان براي ما نيکوتر و سودمندتر از اسامي سايرپيشه وران است ، هر يک از آنان را بايد بمعرض آزمايش گذاري تا بين آنها خيرخواهان از بدخواهان و ديانت پيشگان از بي دينان متمايز شوند. من گفتم حقتعالي امير را گرامي داراد، يوسف لقوه اي کيميائي اغلب در مجلس مامون حضور مي يافت و در همان مجلس هم به امور فني خويش مي پرداخت . روزي مامون به وي گفت : يا يوسف در صناعت کيميا چيزي نيست ، يوسف گفت : آري اما آفت آن دوافروشانند، مامون گفت : چگونه دوافروشان را آفت کيميا شناختي ، گفت : صيادله را عادت برآن جاري است که هر کس از ايشان داروئي طلبد خواه دردکان وي آن دارو موجود باشد يا نباشد، گويد آن دارودارم و از متاعي که در مخزن خويش دارد اندکي به وي دهد، و گويد اين همان داروي منظور توست . اينک اگر فرمانروا صواب بيند نامي غيرمعروف برگزيند و بچندتن فرمان دهد که نزد داروفروشان رفته آن نام را بر هر يک از داروفروشان عرضه دارد و بگويد که بدين دارونيازمند هستم ، مامون گفت : آن نام برگزيدم و آن «سقطيثا» است که مفهوم حقيقي آن ضيعه اي است نزديک بغداد. آنگاه چند تن مامور کرد که ببازار داروفروشان بروند و خواهان آن شوند. فرستادگان فرمان بردند و بهر داروفروشي که ميگفتند سقطيثا داري ، ميگفت : آري ، آنگاه از دکان خويش چيزي به دست فرستاده ميداد و در مقابل وجهي ميگرفت . فرستادگان هر يک بنوبت خود نزد مامون آمد و چيزهاي گوناگون از قبيل آنکه يکي دانه اي چند از تخم گياهي ، ديگري پاره اي از جنس سنگ، سه ديگر خرده ابريشم نزد مامون نهادند. خليفه بر پيشنهاد يوسف لقوه اي آفرين خواند و قطعه زميني را که در جوار نهر کلبه بود به رسم تيول به وي بخشيد و تاکنون آن قطعه زمين در دست ورثه يوسف لقوه اي باقي است و از محصول آنجا اعاشه ميکنند. اگر امير نيز مانند مامون داروفروشان را آزمايش فرمايد مقرون بصواب است . افشين دفتري از دفاتر اسروشنه طلب کرد و قريب بيست اسم از اسامي ادويه از آن بيرون ساخت و هر نامي را به يک تن سپرد که نزد داروفروشان رفته خريداري کند. مامورين بنابر دستور نزد داروفروشان رفته و اسامي به آنان عرضه داشته ، بعضي بکلي منکر شناختن دارو شدند و پاره اي ديگر گفتند ما اين دارو را داريم و وجهي از حامل آن اسم گرفته و از دکان خويش چيزي به وي ميدادند. چون مامورين نزد افشين بازگشتند و هر يک گزارش خويش را تقديم داشت افشين جميع داروفروشان را احضار کرد و آنان را که منکر شناسائي داروها شده بودند بوسيله منشوري اجازت داد که در لشکرگاه مقيم و مشغول کار خود باشند و مابقي داروفروشان را از لشکرگاه بيرون ساخت و اجازه اقامت در معسکر بديشان نداد و منادي در لشکر روانه داشت که بنفي و تبعيد آنان از لشکر ندا دردهد و اعلام دارد که هر يک از تبعيدشدگان احياناً در لشکرگاه ديده شوند خونشان مباح باشد، و نامه اي بمعتصم خليفه بنوشت که چند تن داروفروش متدين و باامانت جهت لشکر اعزام و همچنين پزشکي چند حاذق روانه دارد. معتصم نيز پس از تحسين و آفرين افشين آنچه را استدعا کرده بود مقرون به اجابت داشت . (عيون الانباء ج 1 ص 157).

بخش اول:دارو

تعریف:

در علم پزشکي دارو به موادي گفته مي شود که سه ویژگی داشته باشد:

-بيماري را متوقف يا معالجه کند .

-علائم بيماري را التيام بخشد .

-درد را تسکين دهد و فوايد ديگر در بر داشته باشد .

 

نحوه تولید:

در گذشته داروها موادي بودند که از گياهان يا در برخي موارد ، از حيوانات به دست مي آمدند . سابفه علم گیاه شناسی به بیش از 5000سال در چین می رسد ، گیاه شناسی علم مطالعه و مصرف گياهان با ارزش طبي مشخص است. اما اکثر داروهاي امروزي از طريق فرآيندهاي شيميايي ساخته مي شوند

نام:

داروها سه نام دارند :

-اول ، نام ژنريک است که نام رسمي پزشکي با توجه به ماده فعال و مؤثر آن است و از سوي کمیته ای که اعضاي آن را پزشکان ، داروشناسان ، داروسازان و دارو فروشان تشکيل مي دهند برگزيده مي شود .

-دوم ، نام تجاري است که از سوي سازنده دارو بر اساس آسان بودن تلفظ و بعضا آسانی حفظ کردن نام دارو انتخاب مي شود  . غالباً برای یک داروچند نام تجاري وجود دارد ( که هر کدام را يک کارخانه انتخاب کرده است ) ولي ماده ژنريک واحدي دارند و تفاوت بين آنها ممکن است مختصر باشد . يک دارو مي تواند با نام ژنريک ، نام تجاري يا هر دو موجود باشد .

-سوم ، نام شيميايي است که جنبه فني دارد

 

نحوه عملکرد در بدن:

اگر چه عملکرد بعضي از داروها بطورکامل  شناخته نشده است اما علم پزشکي بسياري از آنرا شناسايي کرده است .

داروها وظايف گوناگوني انجام مي دهند ، گاهي اوقات برای درمان بيماري مي باشند و گاهي فقط نشانه هاي بيماري را التيام مي دهند و اثر آنها در بخشهاي مختلف بدن ظاهر مي شود .

بدن براي آنکه بتواند خوب کار کند بايد برخي مواد شيميايي را به مقدار کافي داشته باشد ، مثل ويتامينها و مواد معدني که بدن از غذا بدست مي آورد . يک غذاي متعادل معمولاً‌ مواد لازم را به بدن مي دهد . اما در صورت بروز کمبودها بيماريهاي مختلفي پديد مي آيند . مثلاً فقدان آهن موجب کم خوني مي شود . بيماريهائي که در اثر کمبود مواد ايجاد مي شوند با داروهايي معالجه مي شوند که مي توانند فقدان مواد مورد نياز را جبران کنند

قبل از اينکه پزشک براي درمان يک شخص بيمار اقدام به تجویز دارو کند بايد دقيقاً فوايد و مضرات آن دارو را بررسی کند . مسلماً پزشک نتيجه مثبتي از دارو انتظار دارد و مي خواهد بيماري را معالجه کند يا دست کم نشانه هاي بيماري را برطرف نمايد . اما در عين حال بايد به خطرات آن نيز توجه کند زيرا همه داروها مي توانند مضر باشند و ضرر بعضي از داروها بسيار بيشتر از بعضي داروهاي ديگر است .

بعضي از داروها مي توانند خيلي سريع نشانه هاي بيماري را برطرف کنند . داروهايي هستند که مي توانند حملات آسم را سريعاً رفع نمايند و برعکس ، داروهايي هم هستند که بسيار دير نتيجه آنها آشکار مي شود ، به عنوان مثال در درمان با يک داروي ضد افسردگي هفته ها طول مي کشد تا شخص اثر مفيد آنرا احساس کند . اين امر منجر به اضطراب مي شود مگر آنکه پزشک از احتمال تأخير در بروز فوايد و اثرات سودمند دارو با بيمار صحبت کرده باشد .

عوارض جانبی:

عوارض جانبي شناخته شده دارو  ممکن است در بيمار ظاهر شود . اين عوارض از واکنشهايي هستند که براي داروها پيش بيني مي شوند . عوارض جانبي برخي داروها مثل بعضي از داروهاي ضد سرطان مي توانند بسيار جدي باشند . اينگونه داروها فقط از اين جهت مصرف مي شوند که تنها داروهاي موجود براي معالجه يک بيماري خاص هستند بطوريکه اگر دارو مصرف نشود ممکن است آن بيماري کشنده باشد . اما همه داروها ، حتي ملايمترين آنها را بايد مواد شيميايي دانست که واکنشهاي جدي و سمي ايجاد مي کنند بويژه اگر نادرست مصرف شوند .

بدن همه افراد در برابر يک دارو پاسخ يکسان نمي دهد ودر بسياري موارد مقدار مصرف دارو بايد متناسب با سن ،‌ وزن و سلامت کلي بيمار تنظيم گردد . مقدار مصرف هر دارو بايد آنقدر باشد که بتواند يک پاسخ مفيد بوجود آورد اما نه آنقدر زياد که منجر به بروز عوارض جانبي شديد گردد اگر مقدار مصرف دارو بيش از حد کم باشد ممکن است هيچگونه اثري ،‌چه مفيد چه مضر ، بجا نگذارد  اگر مقدار دارو زياد باشد فايده خاصي ندارد و فقط عوارض جانبي بهمراه مي آورد . بنابراين هدف از درمان با دارو آن است که غلظت دارو در خون يا بافت به حدي برسد که حداقل ميزان مؤثر و حداکثر غلظت مطمئن بوجود آيد به اين حالت طيف درماني مي گويند . طيف درماني براي برخي داروها محدود است .و برای برخی داروهاي ديگر مثل پني سيلين بسيار گسترده ترمی باشد

پزشک در ارزيابي نسبت ضرر به منفعت يک دارو بهنگام تجويز بايد فوايد و مضرات يک دارو را براي بيمار بسنجد . مثلاً‌عوارض جانبي چون تهوع ، سردرد و اسهال مي توانند از مصرف آنتي بيوتيک ناشي شوند . اما مطمئناً اگر عفونت خطرناک باشد . اين عوارض خطراتي قابل قبول هستند از آنجا که بعضي افراد نسبت به سايرين بيشتر در معرض واکنشهاي نامطلوب قرار دارند پزشک بايد دقيقاً وضعيت بيمار و تناسب دارو را براي او مورد بررسي قرار دهد .

اگر دو داروي متفاوت را با هم بخوريد و يا دارو را با غذا ، مصرف نماييد ممکن است اثرات متفاوتي در مقايسه با هنگامي که يک دارو را به تنهايي  مي خوريد در شما بوجود آورد . اين امر در بسياري از موارد مي تواند مفيد باشد و پزشکان براي بالا بردن تأثير درمان ممکن است ازاين ترکيبات استفاده کنند . عکس این موضوع نیز صادق می باشد یعنی زيانبار باشند . بنابراين بهتر است اگر دارويي را مصرف مي کنيد پزشک را در جريان بگذاريد . يک دارو با داروي ديگر يا غذا ، به دلايل متعددي تداخل مي کند .

 

بخش دوم: وظایف دارو فروشان

           از دیدگاه قانونی

-داروخانه باید دارای پروانه ی تاسیس از طرف وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی باشد و تخلف از آن جرم محسوب شده ومحل بلافاصله تعطیل می گردد.

-عرضه و فروش دارو باید با حضور مسوول فنی انجام گیرد وتخلف از آن جرم محسوب شده ومحل مذکور بلافاصله تعطیل می گردد.

-مسوول فنی باید در ساعات مقرر در داروخانه حضور داشته باشد وتخلف از آن جرم محسوب می شود.

-داروخانه باید دارو را از شبکه های توزیع  تعیین شده از سوی وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی (شرکتهای توزیع کننده دارو)تهیه و تدارک نماید.

-دارو باید در مقابل نسخه پزشک ارائه شود وارائه آن بدون نسخه پزشک جرم محسوب می شود.

-دارو باید طبق قیمت رسمی برای مصرف کننده ،به متقاضی ارائه شود و قیمت هر قلم از داروهای ارائه شده در نسخه درج می شود و نسخه نیز به مهر داروخانه ممهور می گردد ودر مورد نسخ بیمه ی خدمات درمانی کپی نسخه (نسخه دوم)پس از درج قیمت مهر می گردد .

-نگهداری و یا عرضه و یا فروش داروهای فاسد و یا تاریخ گذشته که بایستی معدوم شوند جرم می باشد.

-در داروخانه ها نباید غیر از دارو ،لوازم بهداشتی و آرایشی ،شیر خشک ،غذای کودک ولوازم مصرفی پزشکی مجاز ،کالای دیگری به فروش برسد.

-چنانچه داروخانه ،لوازم بهداشتی و ارایشی ،شیر خشک،غذای کودک و لوازم مصرفی پزشکی مجاز را بیش از قیمتهای تعیین شده عرضه نماید گرانفروشی محسوب می شود.

-داروخانه ها موظفند کلیه ی کالاهای خریداری شده را مستمرا تا اتمام موجودی عرضه نمایند.

-داروخانه موظف است طبق ساعات تعیین شده خدمات مربوطه را ارائه نماید .مگر با دلیل موجه و با اطلاع کتبی .

 

سوال :آیا تاسیس داروخانه نیاز به مجوز دارد؟

 

پاسخ :ایجاد هر نوع مو سسه پزشکی نظیر بیمارستان ،زایشگاه ،تیمارستان،آسایشگاه ،آزمایشگاه ،پلی کلینیک ،موسسات فیزیوتراپی و الکتروفیز یو تراپی ،هید روتراپی ،لابراتوار،کارخانه های داروسازی ،داروخانه ،درمانگاه، بخش تزریقات و پانسمان ،به هر نام و عنوان باید با اجازه وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی  و اخذ پروانه مخصوص باشد.

 

سوال آیا واردات وصادرات و خرید وفروش دارو جرم محسوب می شود؟

 

پاسخ واردات وصادرات و خرید وفروش دارو بدون اخذ مجوز از وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی جرم محسوب شده و مرتکب به مجازات مقرر محکوم و داروهای مکشوفه به نفع دولت ضبط ودر اختیار وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی به منظور تعیین تکلیف (از نظر قابل مصرف وغیر قابل مصرف بودن)قرار خواهد گرفت.

 

سوال آیا ویتامین هاجزء اقلام داروئی است ومشمول مقررات یاد شده می باشد؟

 

پاسخ-کلیه فرآورده های تقویتی ،تحریک کننده ها ،ویتامین ها و غیره که فهرست آنها توسط وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی اعلام ومنتشر می گرددجزءاقلام داروئی است.

 

سوال آیا داروساز می تواند در نسخه تغییری ایجاد کند؟

 

پاسخ هر دخل وتصرف ویا تغییر در نسخه پزشکی به هر صورت که باشد بدون اجازه خود پزشک از طرف داروساز ممنوع می باشد.

 

سوال آیا داروساز می تواند داروی مشابه بدهد؟

 

پاسخ-ارائه داروی هم فرمول از نظر مواد موثره به جای داروی تجویز شده در نسخه پزشکی دخل وتصرف یا تغییر در نسخه پزشکی محسوب نمی شود ولی ارائه داروی غیر هم فرمول از نظر مواد موثره به جای داروی تجویز شده در نسخه پزشک دخل و تصرف یا تغییر در نسخه پزشکی محسوب و قابل تعقیب است .مرجع تشخیص مواد موثره داروهای یاد شده وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی می باشد.

 

سوال آیا داروسازان می توانند برای بیمار دارو تجویز کنند؟

 

پاسخ-دخالت داروسازان در امور مختص به طبابت جز در مورد کمکهای اولیه قبل از رسیدن پزشک ممنوع می باشد.

 

سوال-چنانچه داروفروش نتواند در زمان تاریخ مصرف داروآنرا بفروشد واز نظر وی دارو فاسد نشده باشد آیا می تواند تاریخ مصرف را تغییر دهد؟

 

پاسخ:هر یک از متصدیان امور داروئی و یا داروخانه ها که مبادرت به تبدیل تاریخ مصرف دارو یا افزایش قیمت رسمی ویا تخلف در نرخ گذاری نسخه بر آیند با رعایت شرایط و امکانات خاطی و دفعات و مراتب جرم و مراتب تادیب به مجازات محکوم خواهند شد.

 

سوال-آیا فروش دارویا وسایل سقط جنین جرم محسوب می شود؟

 

پاسخ –اگر طبیب یا ماما یا داروفروش و اشخاصی که به عنوان طبابت یا مامائی یا جراحی یا دارو فروشی اقدام می کنند وسایل سقط جنین را فراهم نمایندمحکوم به مجازات خواهند شد.

 

نویسنده:محمد رضا قنبری

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی